पेरिसदेखि मार्सेसम्म दङ्गा र आगजनीको वितण्डा: १८ सयभन्दा बढी पक्राउ पर्दा किन जलिरहेको छ फ्रान्स?

काठमाडौँ । युरोपेली मुलुक फ्रान्स यतिबेला भीषण हिंसा, आगजनी र नागरिक आन्दोलनको चपेटामा परेको छ । फ्रान्सका प्रमुख सहरहरू पेरिस, मार्से, लियोन, र लिमोज लगायतका क्षेत्रहरूमा लाखौँ नागरिक सडकमा उत्रिएका छन्। शान्तिपूर्ण रूपमा सुरु भएको आन्दोलन हिंसात्मक दङ्गामा परिणत भएपछि हालसम्म १८ सयभन्दा बढी प्रदर्शनकारीहरू पक्राउ परिसकेका छन् भने सयौँ सुरक्षाकर्मी घाइते भएका छन्। फ्रान्सेली राष्ट्रपति इम्यानुएल म्याक्रोँले हिंसाको भर्त्सना गर्दै आकस्मिक सरकारी बैठकहरू बोलाएका छन् ।

केही हप्तादेखि फ्रान्समा भइरहेको यो ऐतिहासिक उथलपुथल र हिंसा सल्किनुको पछाडि कुनै एउटा मात्र नभई लामो समयदेखि गुम्सिएका कैयौँ गम्भीर कारणहरू रहेका छन् :

विद्यालयको दयनीय अवस्था र विद्यार्थी आन्दोलन (मुख्य कारक)

यो आन्दोलनको सुरुवात वास्तवमा सेप्टेम्बर महिनाको अन्त्यतिर पेरिसका श्रमजीवी वर्ग बस्ने उत्तरी उपनगरका विद्यालयहरूबाट भएको हो । फ्रान्सका सरकारी विद्यालयहरूको दयनीय पूर्वाधार, कक्षाकोठामा अत्यधिक भीड (३२ देखि ३५ जना विद्यार्थी), शिक्षकहरूको चरम अभाव र लामो समयसम्म कक्षा नहुने समस्याका कारण विद्यार्थीहरू आक्रोशित थिए ।

यसका साथै, सन् २०२६ मा युरोपमा चलेको चरम गर्मी (Heatwave) का कारण कक्षाकोठाको तापमान ४० डिग्री सेल्सियससम्म पुग्दा पनि विद्यालयहरूमा वातानुकूलित (AC) वा भेन्टिलेसनको व्यवस्था नहुनु र विश्वविद्यालय भर्ना प्रक्रियाको तनावले विद्यार्थीहरूलाई सडकमा आउन बाध्य पार्यो । यो विद्यार्थी आन्दोलनले ५०० भन्दा बढी विद्यालयहरू बन्द गरायो ।

सरकारको कडा बजेट नीति (Austerity Budget) र महँगी

विद्यार्थीहरूको आन्दोलन बलियो बन्दै गर्दा फ्रान्सका शक्तिशाली ट्रेड युनियनहरू र सर्वसाधारण नागरिक पनि यसमा मिसिन पुगे। राष्ट्रपति म्याक्रोँको सरकारले देशको बढ्दो ऋण घटाउनका लागि ४४ अर्ब युरो (करिब ५२ अर्ब डलर) को खर्च कटौती र कर वृद्धिसहितको 'अस्ट्रियानिटी बजेट' ल्याएपछि जनता आक्रोशित बने । प्रदर्शनकारीहरूले यस बजेटलाई 'होरर शो' (डरलाग्दो दृश्य) को संज्ञा दिँदै सरकारले धनीलाई बचाएर गरिब र मजदुरमाथि करको भार थपेको आरोप लगाएका छन् । इरान युद्धका कारण इन्धनको मूल्य आकासिनु र दैनिक जीवनयापनको लागत बढ्नुले आगोमा घिउ थप्ने काम गर्‍यो ।

'येल्लो भेस्ट' (Yellow Vests) को पुनरागमन र फ्रान्सेली आन्दोलनको संस्कृति

यस आन्दोलनमा फ्रान्सको प्रसिद्ध 'येल्लो भेस्ट' (पहेंलो ज्याकेट लगाउने) आन्दोलनकारीहरू पनि सहभागी भएका छन्, जसले सन् २०१८-२०१९ मा पनि फ्रान्स ठप्प पारेका थिए । फ्रान्समा सडक आन्दोलन र तोडफोडमार्फत सरकारका नीतिहरू उल्ट्याउने लामो ऐतिहासिक परम्परा छ (जस्तै सन् १९९८ र २००६ को आन्दोलन) । नागरिकहरूले यस पटक पनि सडक बन्द गरेर र प्रदर्शन गरेर सरकारलाई झुकाउन खोजिरहेका छन् ।

प्रहरीको अत्यधिक बल प्रयोग र आक्रोश

प्रदर्शनलाई दबाउन फ्रान्सेली गृह मन्त्रालयले 'पूर्ण कठोरता' को नीति अपनायो । आन्दोलन दबाउने क्रममा प्रहरीले हानेको 'स्टुन ग्रेनेड' र 'फ्ल्यास-बल' का कारण एक १५ वर्षीय र अर्का १७ वर्षीय किशोरले आफ्नो हात गुमाउनु परेको र केही आन्दोलनकारी अन्धा भएको खबर सार्वजनिक भएपछि जनताको आक्रोश झन् नियन्त्रण बाहिर गयो । आन्दोलनकारीहरूले प्रहरी चौकी, सहरका ऐतिहासिक टाउन हल (लिमोज र मार्सेको सिटी हल) र सरकारी भवनहरूमा आगजनी र विनाश गरिरहेका छन्।

आगामी राष्ट्रपतिको निर्वाचन र राजनीतिक ध्रुवीकरण

६ महिनापछि फ्रान्समा राष्ट्रपतिको निर्वाचन हुँदैछ । राष्ट्रपति म्याक्रोँको लोकप्रियता इतिहासकै न्यून विन्दुमा पुगेको बेला विपक्षी दक्षिणपन्थी (Far-right) र उग्र-वामपन्थी (Far-left) दलहरूले यो जनआक्रोशलाई राजनीतिक लाभका लागि प्रयोग गरिरहेका छन्। सरकारले यो हिंसाका लागि उग्र-वामपन्थीहरूलाई दोष लगाइरहेको छ भने विपक्षीहरूले राष्ट्रपति म्याक्रोँलाई 'अराजकताको स्रोत' भनेका छन् ।

समग्रमा, खस्कँदो सार्वजनिक सेवा, बढ्दो महँगी, विभेदकारी आर्थिक नीति र प्रहरी प्रशासनप्रतिको अविश्वास नै फ्रान्समा यस पटक भयानक हिंसाको आगो सल्कनुको मुख्य कारण हो ।