जेनजी आन्दोलनको एक वर्ष: 'स्टन्ट' धेरै, डेलिभरी शून्य; राहदानी बोकेर विमानस्थल दौडिने जेनजीको नियति उस्तै!

काठमाडौँ, २३ भदौ । गत वर्ष भदौ २३ गते नेपाली सडकमा देखिएको 'जेन-जी' (Gen-Z) पुस्ताको आक्रोशले मुलुकमा राजनीतिक भूकम्प मात्र ल्याएन, परिवर्तनको एउटा ठूलो लहरसहित बालेन शाहको नेतृत्वमा नयाँ सरकार पनि बनायो ।

सडकमा पुराना दलहरूविरुद्ध चर्को नारा लगाउँदै गर्दा युवाहरूको आँखामा देशमै बस्ने र केही गर्ने सपना थियो. तर, ठिक एक वर्ष पूरा भई आज 'जेन-जी सहिद दिवस' मनाइरहँदा सडकको त्यो आक्रोश र आशा निराशामा परिणत भएको छ. बालेन सरकारको एक वर्षलाई समीक्षा गर्दा जेन-जी पुस्ताले भनेका छन्— "हामीले आशा गर्ने ठाउँ कतै भेट्टाएनौँ."।

अनलाइन न्युज पोर्टलका लागि सडकको आक्रोशदेखि बालुवाटार र सिंहदरबारसम्म पुगेको बालेन सरकारको एकवर्षे यात्राको विशेष समीक्षा रिपोर्ट यहाँ प्रस्तुत गरिएको छ:

जेनजी आन्दोलनको एक वर्ष: सडकको आक्रोशबाट बालेन सरकार, तर भेटिएन आशा गर्ने ठाउँ

ठिक एक वर्षअघि आजकै दिन फेसबुक, टिकटक र इन्स्टाग्रामबाट सडकमा ओर्लिएको एउटा पुस्ताले इतिहासकै सबैभन्दा कम उमेरका प्रधानमन्त्री बालेन शाहलाई सत्ताको बागडोर सुम्पिएको थियो. पुराना नेताहरूको अक्षमता, भ्रष्टाचार र नातावादबाट वाक्क भएका जेन-जी युवाहरूले आन्दोलनमा आफ्ना साथीहरू समेत गुमाए. त्यो आन्दोलनको जगमा बनेको सरकारले आज एक वर्ष पूरा गरेको छ. तर, युवाहरूको मूल्यांकनमा यो सरकार केवल 'लोकरिझ्याइँ' (Populism) र 'प्रचारबाजी' मा मात्र अल्झियो, जसका कारण अहिले युवाहरूमा फेरि पुरानै चरम निराशा फर्किएको छ.

 नारा सडकको, सत्ता स्टन्टको: आश्वासन धेरै, काम शून्य

आन्दोलनका बेला बालेन सरकारले युवाहरूका लागि स्वदेशमै लाखौँ रोजगारी सिर्जना गर्ने, सुशासन दिने र शिक्षा-स्वास्थ्यमा आमूल परिवर्तन गर्ने बाचा गरेको थियो. तर, एक वर्ष बितिसक्दा पनि ठोस नीतिगत परिवर्तन हुनुको सट्टा सरकार केवल सामाजिक सञ्जालमा 'भाइरल' हुने स्टन्टहरूमा मात्र केन्द्रित देखियो. प्रणालीलाई भित्रैदेखि सुधार्नुको सट्टा केवल बाहिरी प्रचारमा जोड दिँदा आन्दोलनकारी युवाहरूले आफूहरूलाई भर्‍याङ मात्र बनाइएको महसुस गर्न थालेका छन्।

आर्थिक मन्दी र बेरोजगारीको मार: राहदानीको लाइन उस्तै छ

जेन-जी पुस्ताले यो सरकारबाट सबैभन्दा ठूलो आशा देशमै रोजगारी र स्टार्टअपको वातावरण बन्नेमा राखेका थिए. तर, विगत एक वर्षमा आर्थिक मन्दी झन् गहिरियो. बजारमा रोजगारीका नयाँ अवसरहरू सिर्जना हुन सकेनन्. "नयाँ सरकार आएपछि राहदानी (Passport) को लाइन घट्छ र देशमै बस्ने वातावरण बन्छ भन्ने सोचेका थियौँ, तर आज पनि दैनिक हजारौँ युवाहरू त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलबाट बाहिरिन बाध्य छन्," आन्दोलनमा अग्रपङ्क्तिमा रहेका एक युवा अधिकारकर्मीले दुखेसो पोखे।

'जेन-जी सहिद दिवस' र घाइतेहरूको रोदन

सरकारले आज भदौ २३ गतेलाई 'जेन-जी सहिद दिवस' घोषणा गरेर देशभर सार्वजनिक बिदा त दियो, तर आन्दोलनका वास्तविक घाइते र मृतकका परिवारले अझै न्याय र उचित राहत पाएका छैनन्. आन्दोलनमा घाइते भएका थुप्रै युवाहरू आज पनि अस्पतालको खर्च तिर्न नसकेर छटपटाइरहेका छन्. सरकारले उनीहरूको उपचार र पुनर्स्थापनामा देखाएको उपेक्षाले युवा पुस्ताको चित्त दुखाएको छ।

 चौतर्फी निराशा: "आशा गर्ने ठाउँ नै भेटिएन"

राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार, बालेन सरकारले पुराना दलहरूको जस्तो भ्रष्टाचार नगरे पनि जनतालाई डेलिभरी (नतिजा) दिन पूर्ण रूपमा असफल रह्यो. प्रशासनिक ढिलासुस्ती, कानुनी जटिलता र अनुभवहीनताका कारण सरकारले युवाहरूको गति र भावनालाई पक्रिन सकेन. परिणामस्वरुप, जुन पुस्ताले यो सरकार ल्याउन रगत र पसिना बगायो, आज उनीहरू नै भनिरहेका छन्— "हामीले व्यवस्था त बदल्यौँ, तर अवस्था पुरानै रह्यो. अब आशा गर्ने ठाउँ कतै बाँकी रहेन."।

 'जेन-जी' को अपेक्षा भर्सेस बालेन सरकारको १ वर्ष

निष्कर्ष:

सडकको आक्रोशबाट जन्मिएको बालेन सरकारका लागि यो एक वर्ष एउटा ठूलो अवसर थियो। तर, युवाहरूको भावना र देशको यथार्थबीच तालमेल मिलाउन नसक्दा सरकार चौतर्फी घेराबन्दी र आलोचनामा परेको छ। आजको दिन बिदा मनाएर वा सामाजिक सञ्जालमा लामो स्टेटस लेखेर मात्र सरकारले युवाहरूको विश्वास जित्न सक्ने छैन; त्यसका लागि सडकमा उत्रिएको जेन-जी पुस्ताले महसुस गर्ने गरी काम गरेर देखाउनु पर्ने चुनौती अझै बाँकी छ।