भोटेकोशी बाढीको १२ औँ दिन: मृतकको संख्या १ हजार ३४१ पुग्यो, ४ हजार ४४ जना अझै बेपत्ता!

काठमाडौँ/रसुवा, भदौ २१ -नेपाल-चीन सीमा क्षेत्र (तिब्बत) मा हिमखण्ड र चट्टान भत्किएर आएको विनाशकारी 'हिमाली सुनामी' (भोटेकोशी-त्रिशूली बाढी) का कारण ज्यान गुमाउनेहरूको संख्या १,३४१ पुगेको छ । राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरण (NDRRMA) र गृह मन्त्रालयको पछिल्लो सरकारी तथ्याङ्क अनुसार बाढीको लेदो र भग्नावशेषमा पुरिएका शवहरू भेटिने क्रम जारी रहँदा मृतकको संख्या अझ बढेको हो।

विगत एक दशककै सबैभन्दा भयावह र ऐतिहासिक मानिएको यस जल-विपद्‌मा अझै पनि ४,०४४ जना मानिसहरू बेपत्ता छन् । जसका कारण खोजी तथा उद्धार अभियान निकै चुनौतीपूर्ण र संवेदनशील मोडमा पुगेको छ।

विपद्‌को बाह्रौँ दिनसम्म सार्वजनिक भएका स्थलगत, कूटनीतिक र प्राविधिक विवरणसहितको पूर्ण प्रतिवेदन यस प्रकार छ:

 हताहती र बेपत्ताको कहालीलाग्दो जिल्लागत अवस्था

नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरी बल (APF) को संयुक्त टोलीले नदी किनार र लेदो जमेका क्षेत्रबाट शवहरू संकलन गरिरहेका छन्। बाढीको लेदो र भग्नावशेष तल्लो क्षेत्रमा थुप्रिएकाले सबैभन्दा धेरै क्षति चितवन र नवलपरासी क्षेत्रमा देखिएको छ।

जिल्लागत रूपमा शव फेला परेको पछिल्लो विवरण:

• चितवन: ३२१ जना

• नवलपरासी पूर्व: २१६ जना

• नवलपरासी पश्चिम: १७० जना

• नुवाकोट: ९५ जना

• गोरखा: ६५ जना

• धादिङ: ५७ जना

• रसुवा: ४१ जना

• तनहुँ: ३८ जना

अहिलेसम्म ११,३७९ जनालाई जीवितै उद्धार गरी सुरक्षित स्थानमा सारिएको भए पनि समय घर्किँदै जाँदा बेपत्ता भएका अन्य नागरिकहरू जीवितै भेटिने आस क्षीण बन्दै गएको छ। बेपत्ता हुनेहरूमा सीमा क्षेत्रका स्थानीय बासिन्दा, चिनियाँ प्राविधिक, विदेशी पर्यटक र खोजी कार्यमा खटिएका २८ जना सुरक्षाकर्मी समेत छन्। पहिचान नभएका शवहरूको फरेन्सिक पहिचानका लागि डीएनए परीक्षण प्रक्रिया सुरु भइसकेको छ।

 त्रिशूली ३ ‘ए’ को सुरुङ अपडेट: पावरहाउसतर्फ 'सर्च अपरेसन'

नुवाकोटस्थित ६० मेगावाट क्षमताको त्रिशूली ३ 'ए' जलविद्युत् आयोजनाको सुरुङ (केबल एक्सेस टनेल) बाट जीवितै उद्धार गरिएका मेकानिकल फोरमैन सञ्जय साह र कबीर महर्जनको बयानका आधारमा सुरक्षा निकायले सुरुङभित्र तीव्र रूपमा 'सर्च अपरेशन' चलाएको छ। साहले सुरुवालको कपडाले लेदो पानी छानेर पिउँदै १० दिनसम्म ज्यान बचाएको र भित्र रहेका सबै साथीहरू सकुशल रहेको बयान दिएका थिए ।

उद्धार गरिएको पहिलो खण्ड (१७० मिटर लामो केबल डक्ट) मा अन्य कोही फेला नपरेपछि मजदुरहरू मुख्य पावरहाउस (बिजुलीघर) वा अन्य सहायक सुरुङतर्फ ओत लाग्न कुदेको अनुमान गरिएको छ। हाल ९३ जनाको संयुक्त टोलीले भित्री सुरुङ र पावरहाउस तर्फको लेदो पन्छाउन नियन्त्रित ब्लास्टिङ गरिरहेको छ। जीवितै उद्धार गरिएका दुवै जनालाई हेलिकप्टरबाट काठमाडौँ ल्याई सैनिक अस्पतालको विशेष आईसीयू कक्षमा उपचार सुरु गरिएको छ र उनीहरूको अवस्था खतरामुक्त छ।

चीनतर्फ तीव्र सञ्चालन, नेपालतर्फ अझै अन्योल

चीनले तिब्बत स्वायत्त क्षेत्र अन्तर्गत नेपाल-चीन सीमा नजिकै बाढीले क्षतिग्रस्त बनाएको आफ्नोतर्फको रणनीतिक राजमार्गलाई मात्र सात दिनभित्र पुनर्निर्माण गरी पुनः सञ्चालनमा ल्याएको छ । चिनियाँ जनमुक्ति सेना (PLA) को इन्जिनियरिङ कोर र अत्याधुनिक रोबोटिक मेसिनहरूको २४ सै घण्टาको अनवरत प्रयासबाट चीनतर्फ यातायात खुला गरिएको हो।

यसको ठीक विपरीत, नेपालतर्फको पासाङ ल्हामु राजमार्गको रसुवागढी-स्याफ्रुबेंसी खण्ड र मितेरी पुल आसपासको क्षेत्र अझै पनि पूर्ण रूपमा ठप्प र सम्पर्कविच्छेदको अवस्थामा छ। चिनियाँ जलस्रोत मन्त्रालयले तिब्बततर्फको छोचेन खोलाको क्रेटर क्षेत्रमा हिमचट्टान अझै भत्किने चेतावनी दिएपछि नेपालतर्फ थप सतर्कता अपनाइएको छ।

राहत वितरण र पूर्वाधारको ताजा स्थिति

बाढीका कारण देशैभर ७,५७० वटा निजी घरहरूमा पूर्ण वा आंशिक क्षति पुगेको छ, जसका कारण करिब १६.५ अर्ब रुपैयाँ बराबरको भौतिक नोक्सानी भएको अनुमान छ । सुखद् कुरा, राजमार्ग भासिएको ७ दिनपछि पृथ्वी राजमार्गको कृष्णभीर खण्डमा अस्थायी डाइभर्सन ट्र्याक खुलाइएको छ। ग्राभेल गरेर एकतर्फी र आलोपालो प्रणालीमा सवारीसाधन चलाउन थालिएकाले बाटोमा रोकिएका ग्याँस बुलेट र खाद्यान्नका ट्रकहरू काठमाडौँ उपत्यका भित्रिन थालेका छन्।

संसद् बैठकमा समेत प्रमुख प्रतिपक्षी दलका नेता पुष्पकमल दाहाल 'प्रचण्ड' ले चीनले ७ दिनमा सडक चलाउँदा नेपाल सरकारका निकायहरू अन्योलपूर्ण अवस्थामा रहेको भन्दै कडा आक्रोश पोख्नुभएको छ। नेपाल सरकारले यस हिमाली विपत्तिलाई विकसित देशहरूले सिर्जना गरेको जलवायु परिवर्तनको परिणाम भन्दै अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा 'जलवायु न्याय र क्षतिपूर्ति' का लागि कूटनीतिक दबाब बढाएको छ [The Hindu]. चिनियाँ राजदूत माओ मिङसहितको टोलीले सैनिक अस्पताल पुगेर उद्धार गरिएका आफ्ना नागरिकसँग भेट गरी नेपाली सेनाको उद्धार कार्यको प्रसंशा गरिसकेको छ ।