चितवनमा जंगली हात्ती ध्रुवेको आक्रमणबाट आमा-छोराको मृत्यु

चितवन । चितवनको भरतपुर महानगरपालिका-२३, बेलहट्टामा जंगली हात्तीको आक्रमण र आगलागीबाट आमा-छोराको मृत्यु भएको छ। चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जबाट बस्तीमा पसेको हिंस्रक जंगली हात्ती (ध्रुवे) ले शनिबार राति ११ बजेतिर स्थानीय पूर्ण बोटेको कच्ची घरमा आक्रमण गर्दा घरभित्र सुतिरहेकी उनकी श्रीमती र छोराको घटनास्थलमै मृत्यु भएको हो। 

मृतकको पहिचान

• आमा: २५ वर्षीया आशिका बोटे
• छोरा: ४ वर्षीय भरत बोटे 
  

जिल्ला प्रहरी कार्यालय चितवनका सूचना अधिकारी एवं प्रहरी नायब उपरीक्षक चन्द्रभूषण यादवका अनुसार, राति घरमै सुतिरहेका बेला हात्तीले अचानक घर भत्काउन र आक्रमण गर्न थालेको थियो। सोही क्रममा ज्यान जोगाउन र हात्ती धपाउनका लागि आशिकाका श्रीमान् पूर्ण बोटेले आगो बाल्ने प्रयास गर्दा कच्ची घरमा समेत आगलागी भएको थियो। घटना लगत्तै इलाका प्रहरी कार्यालय गीतानगर र स्थानीय बासिन्दाको संयुक्त प्रयासमा आगो नियन्त्रणमा लिइएको थियो। 

'ध्रुवे' हात्तीको वितण्डा

पहिचान खुले अनुसार यो आक्रमण चितवनमा सबैभन्दा बढी मान्छे मार्ने हिंस्रक हात्ती 'ध्रुवे' ले गरेको हो। यो घटनासँगै ध्रुवे हात्तीको आक्रमणबाट ज्यान गुमाउनेको संख्या २५ पुगेको छ। निकुञ्जको सुखीभार क्षेत्रमा बस्ने यो हात्ती अचानक राति बस्तीमा निस्किएर उक्त बोटे परिवारमाथि बज्रपात आइलागेको हो। 

निकुञ्ज प्रशासन र स्थानीयबीच ४ बुँदे सहमति

घटनापछि आक्रोशित र त्रसित बनेका स्थानीय जनप्रतिनिधि, चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज कार्यालय, सुरक्षा निकाय (नयाँ गोरखा गण), मध्यवर्ती उपभोक्ता समिति र प्रहरी टोलीबीच राति नै छलफल भई चार बुँदे सहमति भएको छ। भरतपुर-२३ का वडाध्यक्ष दीपक दवाडीका अनुसार निम्नलिखित निर्णयहरू गरिएका छन्: 

1. हात्ती नियन्त्रण: आक्रमणमा संलग्न हिंस्रक हात्तीलाई तत्काल नियन्त्रणमा लिन आवश्यक पहल गर्ने।
2. शौघ्र राहत: मृतक बोटे परिवारलाई चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जमार्फत तत्काल उचित राहत उपलब्ध गराउने।
3. घर पुनर्निर्माण: हात्तीको आक्रमण र आगलागीबाट क्षतिग्रस्त भएको घर निकुञ्ज कार्यालयमार्फत पुनर्निर्माण गरिदिने।
4. द्वन्द्व न्यूनीकरण: निकुञ्ज आसपासका क्षेत्रमा मानव–वन्यजन्तु द्वन्द्व न्यूनीकरणका लागि तत्काल प्रभावकारी र दीर्घकालीन उपायहरू कार्यान्वयन गर्ने। 

अल्पसंख्यक बोटे समुदायका आमा-छोराको निकुञ्जको आडमै रहेको घरभित्रै बीभत्स मृत्यु भएपछि स्थानीय बासिन्दा निकै आक्रोशित र त्रसित छन्। उनीहरूले वन्यजन्तुको जोखिमबाट रैथाने बस्ती जोगाउन स्थायी सुरक्षा पर्खाल वा विद्युतीय तारबारको माग गरेका छन्। 

चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज र यसको मध्यवर्ती क्षेत्र (Buffer Zone) मा मानव र वन्यजन्तुबीचको द्वन्द्व दशकौँ पुरानो र पेचिलो समस्या हो। जैविक विविधता संरक्षणमा विश्वव्यापी रूपमा चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जले ठुलो सफलता हासिल गरे पनि, निकुञ्ज आसपास बस्ने रैथाने र विपन्न समुदायले यसको ठुलो मूल्य चुकाउनु परिरहेको छ। 

निकुञ्जको आधिकारिक तथ्याङ्क अनुसार विगत साढे ११ वर्षमा मात्रै निकुञ्ज र आसपासका क्षेत्रमा वन्यजन्तुको आक्रमणबाट १२७ जनाभन्दा बढी सर्वसाधारणले ज्यान गुमाएका छन्। 

कुन वन्यजन्तुबाट कति क्षति?

• गैँडाको आक्रमण: निकुञ्ज आसपास सबैभन्दा बढी मानवीय क्षति एकसिंगे गैँडाको आक्रमणबाट हुने गरेको छ। विगत एक दशकमा गैँडाको आक्रमणबाट ५२ जनाको मृत्यु भइसकेको छ। 
• बाघको आक्रमण: वन क्षेत्रमा घाँस-दाउरा गर्न जाने वा गाउँ पसेका पाटेबाघको आक्रमणमा परी ४० जनाले ज्यान गुमाएका छन्। 
• जंगली हात्तीको आक्रमण: जंगली हात्तीको आक्रमणबाट मात्रै पछिल्लो दशकमा २८ जनाभन्दा बढीको ज्यान गएको तथ्याङ्क छ। निकुञ्जभित्रका भाले हात्तीहरू विशेष गरी हिउँदको समयमा र धान तथा मकै पाक्ने याममा पोथी हात्तीको खोजी र आहाराका लागि मानव बस्तीमा पस्ने गर्छन्。 

बढ्दो संकट र तथ्याङ्क
राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभागको पछिल्लो प्रतिवेदन अनुसार देशभरिमै सबैभन्दा बढी मानव–वन्यजन्तु द्वन्द्व चितवनमा केन्द्रित छ। चालु आर्थिक वर्षमा मात्रै निकुञ्ज आसपास वन्यजन्तुको आक्रमणबाट १० जना सर्वसाधारणको मृत्यु भइसकेको छ, जसमा सबैभन्दा बढी शिकार गैँडा र हात्तीको आक्रमणबाट भएका छन्। 

पछिल्ला वर्षहरूमा वन क्षेत्रको अतिक्रमण, वन्यजन्तुको सङ्ख्यामा भएको वृद्धि र आहाराको कमीका कारण निकुञ्जका रैथाने जनावरहरू सुरक्षा पर्खाल नाघेर मानव बस्तीमै पुगी घर भत्काउने, अन्नबाली नष्ट गर्ने र मानिसमाथि नै ज्यानलेवा आक्रमण गर्ने क्रम तीव्र बनेको छ। सरकारले निकुञ्ज ऐन बमोजिम वन्यजन्तुको आक्रमणबाट मृत्यु हुनेका परिवारलाई १० लाख रुपैयाँ राहत दिने व्यवस्था गरे पनि, स्थानीय बासिन्दाहरूले भने राहतभन्दा पनि आफ्नो जीउज्यानको स्थायी सुरक्षाका लागि आरसिसी पर्खाल वा कङ्क्रिट फेन्सिङको माग गर्दै आएका छन्。