सुनसरीमा साम्प्रदायिक तनाव मत्थर भएन: राजमार्ग खुला गरिए पनि थप क्षेत्रमा अनिश्चितकालीन कर्फ्यु, देखेमा गोली हान्ने आदेश

इनरुवा। सुनसरीको देवानगञ्ज गाउँपालिका–३, कप्तानगञ्जमा साउने सोमबारको बोलबम यात्राका क्रममा उत्पन्न विवादले उग्र रूप लिएपछि स्थानीय प्रशासनले थप केही संवेदनशील क्षेत्रहरूमा अनिश्चितकालीन कर्फ्यु (Curfew) जारी गरेको छ। जिल्ला सुरक्षा समितिको आकस्मिक बैठकले साम्प्रदायिक सद्भाव भड्किन नदिन र शान्ति सुरक्षा कायम राख्न थप क्षेत्रहरूमा निषेधाज्ञा र कर्फ्यु आदेश जारी गरेको हो।

नवनियुक्त प्रमुख जिल्ला अधिकारी ईश्वरीप्रसाद अर्यालका अनुसार पूर्व-पश्चिम राजमार्ग क्षेत्रमा सुरक्षा स्थिति नियन्त्रणमा आएर हिजो कर्फ्यु हटाइए पनि दक्षिणी क्षेत्रका केही गाउँपालिकाहरूमा अझै सुरक्षा संवेदनशीलता उच्च देखिएकाले नयाँ आदेश जारी गर्नु परेको हो।

कर्फ्यु थपिएका मुख्य क्षेत्रहरू:

• हरिनगर गाउँपालिका: सम्पूर्ण क्षेत्र (अर्को आदेश नभएसम्मका लागि अनिश्चितकालीन)।
• देवानगञ्ज गाउँपालिका: वडा नम्बर १, २, ३ र ७ का अति संवेदनशील पकेट क्षेत्रहरू।
• इनरुवा नगरपालिका: वडा नम्बर ३ र ९ को दक्षिणी कंकालिनी मन्दिर आसपासको क्षेत्र।

प्रशासनको कडा चेतावनी र प्रतिबन्धहरू:

• देखेमा गोली हान्ने आदेश: कर्फ्यु लगाइएका क्षेत्रहरूमा सर्वसाधारणलाई घर बाहिर निस्कन, हिँडडुल गर्न, गाडी चलाउन र भेला हुन पूर्ण प्रतिबन्ध लगाइएको छ। कर्फ्यु उल्लंघन गरी हुलहुज्जत गर्न खोजेमा सुरक्षाकर्मीले 'देखेमा गोली हान्ने' (Shoot on Sight) सम्मको अधिकार पाएका छन्।
• इन्टरनेट सेवामा आंशिक रोक: साम्प्रदायिक तनाव फैलाउने खालका भ्रामक भिडियो र तस्बिरहरू सामाजिक सञ्जालमा पोस्ट हुन थालेपछि प्रशासनको अनुरोधमा ती क्षेत्रहरूमा मोबाइल इन्टरनेट र केही सोसल मिडिया एपहरूमा आंशिक प्रतिबन्ध लगाइएको छ।

हाल ती क्षेत्रहरूमा नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरी बल (APF) को संयुक्त टोलीले बख्तरबन्द गाडीसहित बाक्लो गस्ती गरिरहेको छ।

 साम्प्रदायिक सद्भाव बिग्रिएर भएको हिंसात्मक झडप र मानवीय क्षतिको छानबिन गर्न गृह मन्त्रालयद्वारा गठित ५ सदस्यीय उच्चस्तरीय टोलीले आज (मंगलबार) देखि सुनसरीमै रहेर स्थलगत अनुसन्धान सुरु गर्दैछ। मन्त्रालयका सहसचिव भूपेन्द्र थापाको संयोजकत्वमा गठित सो समितिले घटनाको चुरो पत्ता लगाउन र भविष्यमा यस्ता घटना दोहोरिन नदिन एक विशेष कार्यविधि (Terms of Reference - TOR) तय गरेको छ।

समितिले आजदेखि कार्यान्वयनमा ल्याउने अनुसन्धानको मुख्य कार्यविधि र रणनीति निम्न अनुसार छ:

• घटनास्थलको प्रत्यक्ष निरीक्षण (Ground Zero Inspection): टोलीले सबैभन्दा पहिले झडप भएको मुख्य स्थान देवानगञ्ज–३ कप्तानगञ्ज पुगेर भौतिक क्षति, ढुङ्गामुढा र हतियार प्रहार भएका क्षेत्रहरूको स्थलगत अध्ययन गर्नेछ।
• प्रत्यक्षदर्शी र पीडितसँग बयान (Witness Statements): झडपका क्रममा घाइते भएका स्थानीय सर्वसाधारण, मृतकका परिवार र घटनालाई नजिकबाट देखेका स्थानीयबासीहरूसँग प्रत्यक्ष अन्तर्वार्ता र बयान लिइनेछ।
• सुरक्षा अधिकारीहरूको 'ब्रिफिङ' र जवाफदेहिता: घटना हुँदाका बखत फिल्ड कमान्ड सम्हालेका तथा हालै जिम्मेवारीबाट हटाइएका पूर्वसीडीओ बासुदेव घिमिरे, पूर्वडीआईजी विनोद घिमिरे र सुरक्षा प्रमुखहरूसँग सोधपुछ गरिनेछ। सुरक्षा निकायबाट 'इन्टेलिजेन्स फेलियर' (सूचना सङ्कलनमा कमजोरी) वा कमान्ड कन्ट्रोलमा लापरवाही भए/नभएको जाँच हुनेछ।
• डिजिटल प्रमाणको विश्लेषण (Digital Footprint Audit): घटनालाई उकास्न फेसबुक, टिकटक र ह्वाट्सएप जस्ता सामाजिक सञ्जालमा भ्रामक सूचना र उत्तेजक भिडियो फैलाउने गिरोहको पहिचानका लागि नेपाल प्रहरीको साइबर ब्युरोको प्राविधिक सहयोगमा डिजिटल फरेन्सिक अनुसन्धान गरिनेछ।
• प्रतिवेदन र सुझाव पेस: समितिले यी सबै प्रक्रिया पूरा गरी ७ कार्यदिनभित्र घटनाको मुख्य कारण, दोषीहरूको पहिचान र आगामी दिनमा साम्प्रदायिक सद्भाव कायम राख्न अपनाउनुपर्ने नीतिगत सुझावसहितको पूर्ण प्रतिवेदन गृहमन्त्री समक्ष बुझाउनेछ।

गृह मन्त्रालयका सहसचिव भूपेन्द्र थापाको संयोजकत्वमा गठित ५ सदस्यीय उच्चस्तरीय छानबिन समितिमा गृह मन्त्रालयका अधिकारीका अतिरिक्त नेपालका शीर्ष तीनवटै सुरक्षा निकायका उच्च तहका अधिकारीहरूलाई समावेश गरिएको छ।

यस समितिमा गृह मन्त्रालय बाहेक निम्न सुरक्षा निकायका अधिकारीहरू सदस्य रहेका छन्:

• नेपाल प्रहरी (Nepal Police): नेपाल प्रहरीको केन्द्रीय कार्यालयबाट प्रहरी वरिष्ठ उपरीक्षक (SSP) दिनेश आचार्य [1983512, 1209023]
• सशस्त्र प्रहरी बल (Armed Police Force - APF): सशस्त्र प्रहरी बल नेपालको मुख्यालयबाट सशस्त्र प्रहरी वरिष्ठ उपरीक्षक (SSP) गोपालप्रसाद भट्टराई [1983512, 1209023]
• राष्ट्रिय अनुसन्धान विभाग (National Investigation Department - NID): नेपालको गुप्तचर निकायका तर्फबाट सह-अनुसन्धान निर्देशक (सह-सचिव सरह) कुलचन्द्र नेपाल [1983512, 1209023]
• सदस्य सचिव: गृह मन्त्रालयका उपसचिव (जिल्ला प्रशासन शाखा) प्रमोद घिमिरे [1983512, 1209023]

यो समितिले गृह, प्रशासन, जनपद प्रहरी, सशस्त्र र गुप्तचर निकायको संयुक्त कमान्डमा सुरक्षा कमजोरी र साम्प्रदायिक दङ्गाको भित्री कारणबारे मिहीन ढङ्गले अनुसन्धान गरिरहेको छ।

सुनसरीको देवानगञ्जमा साम्प्रदायिक तनाव बढेर मानवीय क्षति र अशान्ति सिर्जना भएपछि कोशी प्रदेशका दुई प्रमुख सहर विराटनगर र धरानका नागरिक समाज, बुद्धिजीवी तथा सञ्चारकर्मीहरूले संयुक्त अपिल जारी गरेका छन्। मंगलबार बिहान विराटनगरमा बसेको नागरिक समाजको आकस्मिक बैठकले समाजमा वर्षौँदेखि कायम धार्मिक सहिष्णुता र सामाजिक सद्भाव (Communal Harmony) लाई हरहालतमा जोगाउन सबै पक्षसँग जोडदार माग गरेको हो।

संयुक्त अपिलमा भनिएको छ, "हाम्रो समाज बहुजातीय, बहुधार्मिक र बहुसांस्कृतिक विशेषताले बाँधिएको छ। कुनै पनि बहानामा सामाजिक एकता र सद्भाव बिथोल्ने प्रयास सह्य हुन सक्दैन।"

नागरिक समाजको ५ बुँदे संयुक्त शान्ति अपिल:

• धैर्य र संयमता अपनाउन अपिल: सुनसरी र आसपासका जिल्लाका सम्पूर्ण दाजुभाइ तथा दिदीबहिनीहरूलाई कुनै पनि प्रकारका उत्तेजक र भ्रमपूर्ण हल्लाहरूको पछि नलागी पूर्ण संयम र धैर्यता अपनाउन आग्रह गरिएको छ।
• सामाजिक सञ्जालको जिम्मेवार प्रयोग: फेसबुक, टिकटक, एक्स (ट्विटर) र ह्वाट्सएप जस्ता माध्यमहरूमा समाजमा घृणा (Hate Speech), हिँसा र द्वेष फैलाउने खालका सामग्री, भिडियो वा तस्बिरहरू पोस्ट तथा सेयर नगर्न युवा पुस्तालाई विशेष अनुरोध गरिएको छ।
• धार्मिक नेतृत्वको भूमिका: दुवै समुदायका धार्मिक गुरुहरू, स्थानीय अगुवाहरू र जनप्रतिनिधिहरूलाई तत्कालै अगाडि सरेर समाजमा शान्ति र भाइचाराको सन्देश फैलाउन र वार्ताको वातावरण बनाउन अपिल गरिएको छ।
• दोषीलाई कानुनी कारबाही: घटनाको मुख्य कारण पहिचान गरी साम्प्रदायिक दङ्गा भड्काउने मुख्य योजनाकार र उक्साउने व्यक्तिहरूलाई कानुन बमोजिम हदैसम्मको कारबाही गर्न सरकार र गृह मन्त्रालयको छानबिन टोलीसँग माग गरिएको छ।
• पीडितलाई राहत र उपचार: झडपमा ज्यान गुमाएका नागरिकका परिवारलाई उचित क्षतिपूर्ति दिन र घाइतेहरूको नि:शुल्क एवं भरपर्दो उपचारको व्यवस्था मिलाउन राज्यसँग जोडदार माग गरिएको छ।

नागरिक समाजले शान्ति पुनःस्थापनाका लागि विराटनगर, धरान र इनरुवामा आजै दिउँसो 'सद्भाव र्‍याली' (Harmony March) समेत आयोजना गर्ने निर्णय गरेको छ।