नयाँ दिल्लीबाट विश्वलाई ठूलो सन्देश: सीमा विवाद सुल्झाउन र सम्बन्ध सुधार्न सी र मोदी सहमत

नयाँ दिल्ली — १८औँ ब्रिक्स (BRICS) शिखर सम्मेलनका सिलसिलामा नयाँ दिल्लीमा रहनुभएका चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङ र भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीबीच शनिबार साँझ ऐतिहासिक द्विपक्षीय भेटवार्ता भएको छ। [1, 2]

भारतको राजधानीस्थित भारत मण्डपममा करिब ५० मिनेट चलेको उक्त भेटमा दुई नेताबीच भारत-चीन सम्बन्धको निरन्तर प्रगति र सीमा व्यवस्थापनसहितका विविध रणनीतिक विषयमा गहन छलफल भएको छ।

अगस्ट २०२५ मा चीनको तियानजिनमा भएको भेटवार्तापछि दुई देशबीचको सम्बन्धमा आएको सुधारको समीक्षा गर्दै दुवै नेताले आ-आफ्ना राष्ट्रिय र क्षेत्रीय चासोका विषयहरू अगाडि सारेका छन्। 

भेटवार्ताका मुख्य विषयहरू र सहमति

 तीन 'पारस्परिकता' (Three Mutuals) को सिद्धान्त

प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले भारत र चीनबीचको सम्बन्ध आगामी दिनमा पारस्परिक सम्मान, पारस्परिक संवेदनशीलता र पारस्परिक हित (Mutual Respect, Mutual Sensitivity, and Mutual Interest) बाट निर्देशित हुनुपर्नेमा जोड दिनुभएको छ। यी तीनवटा आधारभूत स्तम्भले मात्र दुई ठूला छिमेकी मुलुकको सम्बन्धलाई सही दिशा दिने भारतीय पक्षको भनाइ छ।

सीमा क्षेत्रमा शान्ति र स्थिरता

वार्ताका क्रममा सीमा सम्बन्धी विवादलाई लिएर दुवै नेताले गम्भीर विचारविमर्श गरेका छन्: 

• सम्झौताको पालना: प्रधानमन्त्री मोदीले सीमा क्षेत्रमा शान्ति र स्थिरता कायम राख्न यसअघि भएका सबै सैन्य तथा कूटनीतिक सम्झौता र समझदारीलाई दुवै पक्षले पूर्ण रूपमा पालना गर्नुपर्ने बताउनुभयो। 
• स्वीकार्य समाधान: दुवै देशका जनताको दीर्घकालीन हितलाई ध्यानमा राख्दै सीमा विवादको न्यायोचित, तर्कसङ्गत र दुवै पक्षलाई स्वीकार्य समाधान खोज्न दुवै नेता सहमत भएका छन्। 

 रणनीतिक तथा दीर्घकालीन दृष्टिकोण

चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङले चीनले भारतसँगको सम्बन्धलाई सधैँ रणनीतिक र दीर्घकालीन दृष्टिकोणबाट हेर्ने स्पष्ट पार्नुभयो। उहाँले दुई देशबीचका सानातिना मतभेदहरूलाई विवादको रूप लिन दिन नहुने र दीर्घकालीन हितका आधारमा सहकार्य अघि बढाउनुपर्ने उल्लेख गर्नुभयो।

व्यापारिक असन्तुलन र आर्थिक सहकार्य

बैठकमा दुई देशबीचको आर्थिक र व्यापारिक सम्बन्धका चुनौतीहरूबारे पनि छलफल भयो: 

• व्यापार असन्तुलन: दुवै नेताले संरचनात्मक व्यापार असन्तुलन र आपूर्ति शृङ्खला (Supply Chain) मा देखिएका समस्याहरूलाई सम्बोधन गर्नुपर्ने आवश्यकता औँल्याए। 
• बजार पहुँच र आवागमन: व्यापारिक बजारमा सहज पहुँच सुनिश्चित गर्ने तथा दुई देशका नागरिकहरूबीचको सांस्कृतिक आदानप्रदान, व्यावसायिक सम्बन्ध र आवागमनलाई अझ सहज बनाउने विषयमा कुराकानी भएको छ। 

 ब्रिक्स अध्यक्षताका लागि धन्यवाद

वार्ताको सुरुआतमा प्रधानमन्त्री मोदीले भारतको ब्रिक्स (BRICS) अध्यक्षतालाई सफल बनाउन चीनले पुर्‍याएको सकारात्मक सहयोग र समर्थनका लागि राष्ट्रपति सीलाई विशेष धन्यवाद ज्ञापन गर्नुभयो। राष्ट्रपति सीले पनि बहुपक्षीयता र वैश्विक सुशासन सुधारका लागि भारत र चीन मिलेर अघि बढ्नुपर्ने धारणा राख्नुभयो।

यो भेटवार्तालाई दक्षिण एसिया र समग्र विश्व भू-राजनीतिमा भारत र चीनबीचको सम्बन्धलाई पुनः ट्र्याकमा ल्याउने एक महत्त्वपूर्ण कूटनीतिक प्रयासका रूपमा हेरिएको छ।