जासुस, ड्रोन र ब्लोटर्च : अमेरिकाले यसरी पक्रियो मादुरोलाई

वासिङ्टन डिसी । महिनौँदेखि अमेरिकी जासुसहरूले भेनेजुएलाका राष्ट्रपति निकोलस मादुरोको हरेक चाल निगरानी गरिरहेका थिए। भेनेजुएला सरकारभित्रकै एक स्रोतसहितको सानो टोलीले ६३ वर्षीय मादुरो कहाँ सुत्थे, के खान्थे, के लगाउँथे र वरिष्ठ सैन्य अधिकारीहरूका अनुसार ‘उनका घरपालुवा जनावर’ बारे समेत निगरानी गरिरहेको थियो। 

त्यसपछि, डिसेम्बरको सुरुमा ‘अपरेसन एब्सोल्युट रिजल्भ’ नाम दिइएको मिसनलाई अन्तिम रूप दिइयो। यो महिनौँको सूक्ष्म योजना र पूर्वाभ्यासको नतिजा थियो, जसमा अमेरिकी एलिट सैनिकहरूले अभ्यासका लागि मादुरोको कराकसस्थित सेफ हाउस (सुरक्षित घर) को हुबहु नक्कल समेत बनाएका थिए।

शीतयुद्ध यता ल्याटिन अमेरिकामा कहिल्यै नदेखिएको असाधारण अमेरिकी सैन्य हस्तक्षेप मानिएको यो योजनालाई अत्यन्त गोप्य राखिएको थियो। अमेरिकी संसद् (कंग्रेस) लाई यसबारे पूर्वजानकारी वा परामर्श दिइएको थिएन। विस्तृत विवरण तय भएपछि, वरिष्ठ सैन्य अधिकारीहरू आक्रमणको लागि उपयुक्त समयको पर्खाइमा मात्र थिए।

शनिबार अधिकारीहरूले बताए अनुसार उनीहरू आक्रमणमा ‘आश्चर्य’ कायम राख्न चाहन्थे। चार दिन अघि नै राष्ट्रपति ट्रम्पले अनुमति दिए पनि खराब मौसम र बादलका कारण मिसन रोकिएको थियो।

‘क्रिसमस र नयाँ वर्षका हप्ताहरूमा अमेरिकी सेना धैर्यपूर्वक सही समय र राष्ट्रपतिको आदेश पर्खेर बसेका थिए,’ देशका सर्वोच्च सैन्य अधिकारी जनरल ड्यान केनले शनिबार बिहानको पत्रकार सम्मेलनमा भने। 

‘शुभकामना र सफलताको कामना’

मिसन सुरु गर्ने राष्ट्रपतिको आदेश अन्ततः शुक्रबार राति १०:४६ इस्टर्न डे लाइटमा आयो। ‘हामी यो चार दिन अघि, तीन दिन अघि वा दुई दिन अघि नै गर्न गइरहेका थियौँ, तर अचानक मौसम खुल्यो। अनि हामीले भन्यौँ: अघि बढ (गो),’ ट्रम्पले रातभरको छापापछि शनिबार ‘फक्स एण्ड फ्रेन्ड्स’लाई बताए।

‘उहाँले हामीलाई भन्नुभयो... शुभकामना र सफलताको कामना,’ जनरल केनले भने। ट्रम्पको आदेश कराकसमा मध्यरात हुनुभन्दा ठीक अघि आएको थियो, जसले सेनालाई अँध्यारोमा अपरेसन चलाउन पर्याप्त समय दियो।

त्यसपछि भएको दुई घण्टा २० मिनेटको हवाई, जमिन र समुद्री मिसनले वासिङ्टन र विश्वभरका धेरैलाई चकित पार्‍यो। यसको व्यापकता र सटीकता अभूतपूर्व थियो। ब्राजिलका राष्ट्रपति लुला दा सिल्भाले भेनेजुएलाका नेताको हिंसात्मक गिरफ्तारीले ‘सम्पूर्ण अन्तर्राष्ट्रिय समुदायका लागि अर्को खतरनाक नजिर’ स्थापित गरेको भन्दै तत्काल यसको निन्दा गरे।

ट्रम्पले ह्वाइट हाउसको ‘सिचुएसन रुम’ बाट मिसन हेरेका थिएनन्। बरु, उनी फ्लोरिडाको पाम बिचस्थित आफ्नो मार-अ-लागो क्लबमा सल्लाहकारहरू, सीआईए निर्देशक जोन र्‍याटक्लिफ र विदेश मन्त्री मार्को रुबियोको साथमा अपरेसनको प्रत्यक्ष प्रसारण (लाइभ स्ट्रिम) हेरेर बसेका थिए। 

‘यो हेर्न लायकको अविश्वसनीय दृश्य थियो,’ ट्रम्पले शनिबार भने, ‘मैले यो टेलिभिजन शो हेरे जस्तै गरि हेरेँ। त्यो गति, त्यो हिंसा... यो साँच्चिकै अद्भुत थियो, ती मानिसहरूले गरेको काम अद्भुत थियो।’

हालका महिनाहरूमा, राष्ट्रपति ट्रम्पले मादुरोलाई लागुऔषध ओसारपसार र नार्को-आतंकवादको आरोप लगाउँदै हजारौं अमेरिकी सैनिक, विमानवाहक युद्धपोत र दर्जनौँ अन्य युद्धपोतहरू यस क्षेत्रमा तैनाथ गरेका छन्, जुन दशकौँकै सबैभन्दा ठूलो सैन्य जमघट हो।

तर ‘अपरेसन एब्सोल्युट रिजल्भ’ को पहिलो संकेत आकाशमा देखिएको थियो। अमेरिकी अधिकारीहरूका अनुसार रातभरमा १५० भन्दा बढी विमानहरू, जसमा बमवर्षक, लडाकु विमान र जासुसी विमानहरू थिए, परिचालन गरिएका थिए।

‘यो धेरै जटिल थियो, अवतरण र विमानहरूको संख्या अत्यन्तै जटिल थियो,’ ट्रम्पले फक्स न्युजलाई भने, ‘हामीसँग हरेक सम्भावित स्थितिको लागि लडाकु विमान तयार थियो।’

स्थानीय समय अनुसार बिहान २:०० बजे कराकसमा ठूला विस्फोटका आवाज सुनिए र सहरमाथि धुवाँको मुस्लो देखियो। ‘मैले ठूलो आवाज सुनेँ,’ पत्रकार आना भान्सा हेरेरोले बीबीसीलाई भनिन्, ‘यसले झ्यालहरू नै हल्लाइदियो। लगत्तै मैले धुवाँको विशाल बादल देखें जसले लगभग सबै दृश्य छेक्यो।’ 

‘विमान र हेलिकप्टरहरू सहरभरि उडिरहेका थिए,’ उनले भनिन्।

लगत्तै आकाशमा धेरै विमानहरू र विस्फोटपछिको धुवाँ देखिने भिडियोहरू सामाजिक सञ्जालमा भाइरल हुन थाले। एउटा भिडियोमा हेलिकप्टरहरूको लस्कर कराकसमाथि कम उचाइमा उडिरहेको र विस्फोटबाट धुवाँ निस्किरहेको देखिन्थ्यो।

‘हामी बिहान १:५५ बजेतिर विस्फोटको गर्जन र विमानहरूको आवाजले ब्युँझियौँ,’ डानिएला नामक एक प्रत्यक्षदर्शीले बीबीसीलाई भनिन्, ‘सबैतिर अन्धकार थियो, केवल नजिकै भएका विस्फोटका चमकले उज्यालो देखिन्थ्यो।’

‘छिमेकीहरू कन्डोमिनियमको ग्रुप च्याटमा म्यासेज गरिरहेका थिए, सबैजना अन्योलमा थिए र विस्फोटले डराएका थिए,’ उनले भनिन्।

बीबीसी भेरिफाईले कराकस वरपर विस्फोट, आगो र धुवाँ देखिएका भिडियोहरूको विश्लेषण गरी कुन-कुन ठाउँमा आक्रमण भएको थियो भन्ने पत्ता लगाएको छ। अहिलेसम्म जेनेरालिस्सिमो फ्रान्सिस्को डे मिरान्डा एयर बेस (ला कार्लोटा), र कराकसको मुख्य बन्दरगाह ला ग्वायरा सहित पाँच स्थानमा आक्रमण भएको पुष्टि भएको छ।

केही अमेरिकी आक्रमणहरूले हवाई रक्षा प्रणाली र अन्य सैन्य लक्ष्यहरूलाई निशाना बनाएका थिए। ट्रम्पले अपरेसन सुरु हुनुअघि अमेरिकाले कराकसको विद्युत आपूर्ति बन्द गरिदिएको संकेत गरे पनि कसरी भन्ने खुलाएनन्।

‘हामीसँग भएको विशेष प्रविधिका कारण कराकसका बत्तीहरू धेरै हदसम्म निभाइएको थियो,’ उनले भने, ‘त्यहाँ अँध्यारो थियो र त्यो घातक थियो।’

• ‘हामी आउँदैछौँ भन्ने उनीहरूलाई थाहा थियो’

कराकसमा आक्रमण भइरहँदा अमेरिकी सेना सहरभित्र पस्यो। बीबीसीको अमेरिकी साझेदार सीबीएसका अनुसार टोलीमा अमेरिकी सेनाको विशेष मिसन युनिट ‘डेल्टा फोर्स’ का सदस्यहरू थिए। उनीहरू भारी हतियारले सुसज्जित थिए र मादुरोको सेफ हाउसको धातुको ढोका काट्न ब्लोटर्च समेत बोकेका थिए।

जनरल केनका अनुसार आक्रमण सुरु भएको केही बेरमै स्थानीय समय अनुसार २:०१ बजे सेना मादुरो भएको स्थानमा पुगेको थियो। ट्रम्पले उक्त सेफ हाउसलाई कराकसको मुटुमा रहेको भारी सुरक्षासहितको ‘किल्ला’ को रूपमा वर्णन गरे। ‘उनीहरू हाम्रो प्रतिक्षामा तयारी अवस्थामा थिए। हामी आउँदैछौं भन्ने उनीहरूलाई थाहा थियो,’ उनले भने।

त्यहाँ पुग्नासाथ सेनामाथि गोलीबारी भयो र एउटा अमेरिकी हेलिकप्टरमा गोली लाग्यो, यद्यपि त्यो उड्न सक्षम थियो। ‘पक्राउ गर्ने टोली मादुरोको कम्पाउन्डमा ओर्लियो र गति, सटीकता र अनुशासनका साथ अघि बढ्यो,’ जनरल केनले भने।

‘उनीहरू भित्र पसे, फलामका ढोकाहरू फोडेर भित्र पसे जुन वास्तवमा फोड्न सकिने खालका थिएनन्,’ ट्रम्पले भने।

मादुरो र उनकी पत्नी सिलिया फ्लोरेस पक्राउ परेपछि मात्र विदेश मन्त्री रुबियोले सांसदहरूलाई जानकारी दिन थाले, जसले कंग्रेसका केही सदस्यहरूलाई क्रोधित बनायो।

सिनेटमा डेमोक्र्याटिक नेता चक शुमरले भने, ‘स्पष्ट रूपमा भन्नुपर्दा: निकोलस मादुरो एक अवैध तानाशाह हुन्। तर कंग्रेसको अनुमति बिना र भविष्यको स्पष्ट योजना बिना सैन्य कारबाही गर्नु लापरबाही हो।’ 

रुबियोले शनिबारको पत्रकार सम्मेलनमा भने कि कंग्रेसलाई पहिले नै जानकारी दिँदा मिसन जोखिममा पर्न सक्थ्यो। ट्रम्पले थपे, ‘कंग्रेसमा सूचना चुहाउने प्रवृत्ति छ। यो राम्रो हुने थिएन।’

मादुरोको कम्पाउन्डमा अमेरिकी एलिट सैनिकहरू प्रवेश गर्दा, हालका महिनाहरूमा क्युबाली अंगरक्षकहरूको घेरामा बस्ने गरेका भेनेजुएलाका राष्ट्रपतिले ‘सेफ रुम’ (सुरक्षित कोठा) तर्फ भाग्ने प्रयास गरेको ट्रम्पले बताए। ‘उनी सुरक्षित ठाउँमा जाने प्रयास गर्दै थिए, जो सुरक्षित थिएन, किनकि हामीले ४७ सेकेन्डमै ढोका उडाइदिने थियौँ,’ उनले भने।

‘उनी ढोकासम्म पुगे तर बन्द गर्न सकेनन्,’ ट्रम्पले भने, ‘उनीमाथि यति छिटो आक्रमण भयो कि उनी कोठाभित्र पस्नै पाएनन्।’ 

सन् २०१३ देखि सत्ता सम्हालेका मादुरोले यदि गिरफ्तारीको प्रतिकार गरेको भए अमेरिकाले उनलाई मार्न सक्थ्यो भन्ने प्रश्नमा ट्रम्पले भने, ‘त्यसो हुन सक्थ्यो।’ 

अमेरिकी पक्षमा ‘केही व्यक्ति घाइते भएको’ उनले बताए, तर कुनै पनि अमेरिकी सैनिक मारिएनन्। भेनेजुएलाका अधिकारीहरूले भने हताहतीबारे कुनै पुष्टि गरेका छैनन्।

अमेरिकाले यसअघि मादुरोको गिरफ्तारीका लागि सूचना दिनेलाई ५ करोड डलर पुरस्कार घोषणा गरेको थियो। स्थानीय समय अनुसार शनिबार बिहान ४:२० बजे, हेलिकप्टरहरू मादुरो र उनकी पत्नीलाई लिएर भेनेजुएलाको क्षेत्रबाट बाहिरिए। उनीहरू अमेरिकी न्याय विभागको हिरासतमा छन् र अन्ततः न्युयोर्क लगिँदैछ, जहाँ उनीहरूले आपराधिक अभियोगहरूको सामना गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।

त्यसको करिब एक घण्टापछि ट्रम्पले विश्वलाई उनको पक्राउको खबर सुनाए। ‘मादुरो र उनकी पत्नीले चाँडै नै अमेरिकी न्याय प्रणालीको पूर्ण शक्तिको सामना गर्नेछन्,’ उनले भने।

बीबीसी