ट्रम्पको इरान नीति: भाषणमा सर्वनाशको धम्की, पर्दा पछाडि भने कूटनीतिक संवाद तीव्र

 काठमाडौँ
७ असोज। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले संयुक्त राष्ट्रसंघको ८१औँ महासभा (UNGA) लाई सम्बोधन गर्दै इरानलाई कडा चेतावनी दिनुभएको छ। न्युयोर्कस्थित राष्ट्रसंघीय मुख्यालयमा मङ्गलवार सम्बोधन गर्दै ट्रम्पले इरानसँग शान्ति सम्झौता नभए इस्लामिक गणतन्त्रलाई 'पूर्ण रूपमा ध्वस्त' (Annihilate) पार्ने धम्की दिनुभएको हो। [1, 2]

तर, पोडियमबाट यस्तो उग्र र आक्रामक चेतावनी आइरहँदा पर्दा पछाडि भने दुवै देशका उच्च अधिकारीहरूबीच गोप्य वार्ता भइरहेको सनसनीपूर्ण खुलासा भएको छ। [1, 2]

ट्रम्पको अल्टिमेटम: 'सम्झौता गर, नत्र विनाश भोग'

करिब ४० मिनेट लामो सम्बोधनका क्रममा ट्रम्पले इरानसँग जारी झण्डै सात महिना लामो युद्धका विषयमा आफू ‘ठूलो निर्णय’ को मोडमा पुगेको बताउनुभयो। उहाँले इरानका सामु दुईवटा विकल्प मात्र बाँकी रहेको उल्लेख गर्नुभयो:
१. अमेरिकासँग शान्ति सम्झौता गरेर देश पुनर्निर्माणको बाटोमा लाग्ने, वा
२. अमेरिकी सैन्य शक्तिको प्रयोगबाट 'द्रुत गतिमा सर्वनाश' को सामना गर्ने। 

ट्रम्पले आगामी नोभेम्बरमा हुने अमेरिकी मध्यावधि निर्वाचन लगत्तै इरानसँग नयाँ सम्झौता हुन सक्ने दाबी गर्दै विश्वका अन्य मुलुकहरूलाई पनि इरानमाथि आर्थिक दबाब बढाउन आह्वान गर्नुभयो। ट्रम्पले भाषण गरिरहँदा इरानी प्रतिनिधिमण्डलका सदस्यहरूले भने हलबाट बाहिरिएर (Walkout) विरोध जनाएका थिए। 

नेपथ्यमा ३ घण्टा लामो 'गोप्य' वार्ता

सार्वजनिक रूपमा युद्ध र विनाशको चेतावनी दिए पनि राष्ट्रसंघको महासभाकै साइडलाइनमा अमेरिका र इरानका प्रतिनिधिहरूबीच ३ घण्टा लामो महत्त्वपूर्ण राजनीतिक वार्ता भएको छ। ट्रम्प आफैँले पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै उक्त भेटवार्ता 'निकै राम्रो र फलदायी' भएको पुष्टि गर्नुभएको छ।

दूतहरूको सहभागिता: वार्तामा अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पका विशेष दूत स्टिभ विट्कफ र जारेड कुश्नर सहभागी हुनुहुन्थ्यो। इरानका तर्फबाट विदेशमन्त्री अब्बास अराघची र अन्य अधिकारीहरू उपस्थित हुनुहुन्थ्यो। 
मध्यस्थकर्ताको भूमिका: यो वार्ता कतारका कूटनीतिज्ञहरूको मध्यस्थतामा (Shuttle Diplomacy) सम्पन्न भएको हो। 
इरानको सर्त: इरानी सञ्चारमाध्यमका अनुसार इरानले वार्तामा अमेरिकी आक्रामकताको अन्त्य र सबै मोर्चामा युद्धविराम हुनुपर्ने सर्त राखेको छ। साथै, अमेरिकाले सकारात्मक कदम चालेमा इरान रणनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण 'स्ट्रेट अफ हर्मोज' (Strait of Hormuz) सडक जलमार्ग एक हप्ताभित्रै पुनः खुला गर्न तयार रहेको सङ्केत दिएको छ। 

कुटनीतिको 'द्वैध चरित्र' र विश्वव्यापी चासो

गत फेब्रुअरीदेखि अमेरिका-इजरायल गठबन्धन र इरानबीच सुरु भएको युद्धका कारण विश्व बजारमा इन्धनको मूल्य आकाशिएको छ। राष्ट्रसंघका महासचिव एन्टोनियो गुटेरेस र कतारका अमिर शेख तमिम बिन हमाद अल थानीले विश्वव्यापी विभाजनप्रति चिन्ता व्यक्त गर्दै धम्कीको सट्टा कूटनीतिक माध्यमबाटै स्थायी समाधान खोज्न आग्रह गर्नुभएको छ।

भाषणमा आक्रामक बन्ने तर भित्रभित्रै संवाद जारी राख्ने ट्रम्पको यो शैलीलाई विश्लेषकहरूले नोभेम्बरको चुनावमा घरेलु मतदाता रिझाउने र इरानमाथि अधिकतम दबाब (Coercive Diplomacy) बनाउने रणनीतिको रूपमा हेरेका छन्। अमेरिका र इरानबीच आगामी केही दिनमै अर्को चरणको वार्ता हुने तय भएको छ।