भू-राजनीतिक हलचल: अमेरिका-इरान अन्तरिम सम्झौता र विश्व बजारमा यसको प्रभाव

काठमाडौँ । अमेरिका र इरानका राष्ट्रपतिबिच भएको अन्तरिम शान्ति सम्झौताको घोषणासँगै विश्वव्यापी वित्तीय र ऊर्जा बजारमा मिश्रित तर महत्त्वपूर्ण प्रतिक्रियाहरू देखिएका छन्। पश्चिम एसिया (मध्यपूर्व) मा लामो समयदेखि जारी तनाव कम हुने र युद्ध अन्त्य हुन सक्ने आशाले लगानीकर्ताहरूमाझ केही राहत सञ्चार गरेको छ।

यस ऐतिहासिक राजनीतिक घटनाक्रमले कच्चा तेलको मूल्यमा गिरावट ल्याएको छ भने एसियाली सेयर बजारहरूमा स्थिरता र केही क्षेत्रमा नयाँ कीर्तिमान कायम गराएको छ।

१. कच्चा तेलको मूल्यमा गिरावट

शान्ति सम्झौता र युद्धविराम थपिएसँगै तेल आपूर्तिमा आउन सक्ने अवरोधको चिन्ता तत्कालका लागि हटेको छ। फलस्वरूप, अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्यमा १ प्रतिशतभन्दा बढीको गिरावट दर्ता भएको छ:

अमेरिकी कच्चा तेल (WTI): १.२५ प्रतिशतले घटेर प्रतिब्यारेल $७५.८३ कायम भएको छ।
ब्रेन्ट क्रुड (Brent Crude): १.४ प्रतिशतको गिरावटसँगै प्रतिब्यारेल $७८.४१ मा झरेको छ।

अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा एजेन्सी (IEA) को प्रतिवेदन अनुसार रणनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण 'स्ट्रेट अफ हर्म्युज' बन्द हुने खतरा टरेकाले आगामी सन् २०२७ सम्ममा तेल बजार ठुलो आपूर्ति बचत (Surplus) को अवस्थामा पुग्न सक्छ। यसले विशेष गरी ऊर्जा आयातमा निर्भर युरोपेली मुलुकहरूलाई ठुलो आर्थिक राहत दिनेछ।

२. एसियाली सेयर बजार: जापानमा ऐतिहासिक रेकर्ड

इरान-अमेरिका वार्ताको सकारात्मक प्रभाव एसिया-प्रशान्त क्षेत्रका बजारहरूमा देखियो, जहाँ समग्र सूचकहरू स्थिर रहे पनि केही राष्ट्रिय बजारहरूले उल्लेख्य फड्को मारे:

जापान (Nikkei 225): सेमिकन्डक्टर र आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (AI) सम्बद्ध कम्पनीहरूको सेयरमा आएको उछालका कारण जापानको निक्केई सूचकले इतिहासमै पहिलो पटक ७१,००० को विन्दु पार गर्दै नयाँ रेकर्ड कायम गरेको छ।
दक्षिण कोरिया: यहाँको सेयर बजारमा पनि ०.९ प्रतिशतको सुधार देखिएको छ।
अमेरिकी स्टक फ्युचर्स (S&P 500 E-minis): सम्झौतापछि ०.८१ प्रतिशतले बढेर ७,४८४.८ विन्दुमा पुगेको छ।

३. अमेरिकी बजार (वाल स्ट्रिट) मा भने दबाब

एसियामा उत्साह देखिए पनि अमेरिकी बजार वाल स्ट्रिटका प्रमुख सूचकहरूमा १ प्रतिशत हाराहारीको गिरावट आएको छ। यसको मुख्य कारण भू-राजनीति नभएर फेडरल रिजर्भको मौद्रिक नीति हो:

डाउ जोन्स (Dow Jones): ५०७.१२ अङ्क (०.९८%) ले घटेर ५१,४९२.५५ मा बन्द भयो।
S&P 500 र Nasdaq: S&P ५०० सूचक ९१.२५ अङ्कले घटेर ७,४२०.१० मा र नास्डाक ३५४.६९ अङ्कले ओरालो लाग्दै २६,०२१.६६ को विन्दुमा झरेको छ।

फेडरल रिजर्भका नयाँ अध्यक्ष केभिन वार्स र अन्य नीति निर्माताहरूले मुद्रास्फीति नियन्त्रण गर्न यसै वर्षको अन्त्यतिर ब्याजदर बढाउन सक्ने सङ्केत दिएपछि लगानीकर्ताहरू त्रसित बनेका हुन्। यसै कारण १० वर्षे अमेरिकी ट्रेजरी नोटको प्रतिफल बढेर ४.४७१ प्रतिशत पुगेको छ।

४. अन्य वित्तीय सूचकहरू (मुद्रा, सुन र क्रिप्टो)

विदेशी मुद्रा: अमेरिकी डलर बलियो बन्दै गएको छ। जापानी येनको तुलनामा डलर १६०.६५ सम्म पुगेको छ, जुन सन् २०२४ को जुलाई पछिकै उच्च स्तर हो। यूरो भने सामान्य बढेर १.१५११ डलर पुगेको छ।
सुन: सुनको मूल्य प्रतिऔंस $४,३०९.७५ मा कारोबार भइरहेको छ।
क्रिप्टोकरेन्सी: बिटक्वाइन ०.१६ प्रतिशतको सामान्य वृद्धिसहित $६४,४६४.७५ र एथेरियम १,७५२.५४ डलरमा कारोबार भइरहेको छ।

५. आगामी चुनौती र भू-राजनीतिक जोखिम

यो सम्झौता तत्कालका लागि अन्तरिम मात्र हो, जसले गत अप्रिलमा घोषणा गरिएको युद्धविरामलाई थप ६० दिनका लागि लम्ब्याएको छ। यस अवधिमा दुवै देशले स्थायी शान्तिका लागि वार्ता गर्नेछन्।

यद्यपि, बजारमा अनिश्चितता पूर्ण रूपमा मेटिएको छैन। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानले आफ्ना प्रतिबद्धताहरू पूरा नगरेमा पुनः आक्रमण सुरु गर्ने र इरानी अधिकारीहरूलाई निशाना बनाउने चेतावनी दिएका छन्। वित्तीय विश्लेषकहरूका अनुसार यो ठुलो भू–राजनीतिक जोखिम अझै कायम छ र यसले आगामी दिनमा पनि बजारको गतिभूमिलाई प्रभावित पारिरहनेछ।