स्ट्रेट अफ होर्मुजमा युद्धको बादल: अमेरिकी हेलिकोप्टर खसालिएपछि इरानको केशम टापुमा अमेरिकाको भीषण जवाफी हमला

वासिङ्टन/तेहरान- रणनीतिक र आर्थिक दृष्टिकोणले विश्वकै सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण समुद्री व्यापारिक मार्ग स्ट्रेट अफ होर्मुज (हर्मुज जलडमरूमध्य) मा सोमबार एउटा अमेरिकी एएच–६४ (AH-64) अपाचे हेलिकोप्टर दुर्घटनाग्रस्त भएसँगै पश्चिम एसियामा पुनः भीषण युद्धको खतरा बढेको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले उक्त हेलिकोप्टरलाई इरानले खसालेको दाबी गर्दै कडा सैन्य कारबाहीको घोषणा गरेपछि अमेरिकी वायुसेना र नौसेनाले इरानका सैन्य ठेगानाहरूमा भीषण आक्रमण सुरु गरेका छन्।

१. घटनाको सुरुवात: अमेरिकी हेलिकोप्टर खसालियो

अमेरिकी सैन्य अधिकारीहरूका अनुसार, स्ट्रेट अफ होर्मुज क्षेत्रमा नियमित गस्तीमा रहेको अमेरिकी सेनाको अपाचे हेलिकोप्टर ओमानको तटीय क्षेत्र नजिकै इरानी ड्रोनसँग ठोक्किएर दुर्घटनाग्रस्त भएको थियो।

• चालक दलको सुरक्षित उद्धार: अमेरिकी सैन्य इतिहासमै पहिलो पटक मानवरहित समुद्री ड्रोन (Task Force 59 USV) को प्रयोग गरी दुर्घटनामा परेका दुवै अमेरिकी पाइलटहरूलाई सकुशल उद्धार गरिएको छ।
• ट्रम्पको आक्रोश: राष्ट्रपति ट्रम्पले आफ्नो सामाजिक सञ्जाल ट्रुथ सोसलमार्फत इरानको यस हर्कतको कडा र शक्तिशाली जवाफ दिने चेतावनी दिएका थिए।

२. अमेरिकाको जवाफी हमला (Operation)

अमेरिकी सेन्ट्रल कमान्ड (CENTCOM) का अनुसार अमेरिकी लडाकु विमानहरूले मंगलबार बेलुकादेखि इरानमाथि तीन चरणमा 'आत्मरक्षा र समानुपातिक' जवाफी हमला गरेका छन्।

• मुख्य निशानाहरू: अमेरिकाको यो आक्रमण मुख्यतः इरानको वायु प्रतिरक्षा प्रणाली, मिसाइल प्रक्षेपण केन्द्र र राडार सञ्जालमा केन्द्रित रहेको छ।
• प्रभावित क्षेत्रहरू: फारसी खाडीको रणनीतिक केशम टापु (Qeshm Island), बन्दर अब्बास (Bandar Abbas), सिरिक (Sirik) र जास्क (Jask) क्षेत्रमा भीषण विस्फोटका आवाजहरू सुनिएका छन्।
• भौतिक क्षति: सिरिक क्षेत्रमा रहेका दुईवटा ठूला पानीका ट्याङ्की र सञ्चार टावरहरू ध्वस्त भएका छन्, जसका कारण स्थानीय क्षेत्रमा खानेपानी आपूर्ति ठप्प भएको इरानी मिडिया IRIB ले जनाएको छ।

३. इरानको अस्वीकारोक्ति र प्रत्याक्रमणको चेतावनी

इरानले हेलिकोप्टर खसालेको घटनामा आफ्नो प्रत्यक्ष संलग्नता अस्वीकार गरेको छ। इरानका विदेशमन्त्री अब्बस अराघचीले अमेरिकालाई कडा चेतावनी दिँदै सामाजिक सञ्जाल एक्स (X) मा लेखेका छन्, "यदि सुरक्षित रहन चाहनुहुन्छ भने हाम्रो क्षेत्र छोड्नुहोस्। हामी कूटनीति चाहन्छौं, तर हाम्रा वीर योद्धाहरू अन्य भाषामा पनि जवाफ दिन जान्दछन्।"*

यसैबीच, अमेरिकी आक्रमणको जवाफमा इरानको इस्लामिक रिभोल्युसनरी गार्ड कर्प्स (IRGC) ले बहराइनमा रहेको अमेरिकी पाँचौं नौसैनिक बेडिको मुख्यालय (U.S. Fifth Fleet) र जोर्डनमा रहेको अल-अजराक (Al Azraq) अमेरिकी सैन्य बेसमा ड्रोन तथा लामो दूरीका ब्यालिस्टिक मिसाइल प्रहार गरेको दाबी गरेको छ।

४. शान्ति वार्ता र विश्व अर्थतन्त्रमा धक्का

यो सैन्य टकराव यस्तो समयमा भएको छ जब वासिङ्टन र तेहरानबीच ओमान र पाकिस्तानको मध्यस्थतामा परमाणु कार्यक्रम र स्थायी युद्धविरामका लागि गोप्य वार्ताहरू भइरहेका थिए। राष्ट्रपति ट्रम्पले केही दिनभित्रै 'ऐतिहासिक सम्झौता' हुने दाबी गरिरहेका बेला यो घटनाले शान्ति वार्तालाई गहिरो अनिश्चयमा धकेलिदिएको छ।

रणनीतिक रूपमा संवेनदशील यो जलमार्गमा तनाव बढ्दा विश्व बजारमा कच्चा तेलको मूल्य (Oil Prices) पुनः बढेको छ, जसले गर्दा विश्वव्यापी आपूर्ति शृङ्खला र अर्थतन्त्रमा थप संकट पैदा हुने देखिएको छ।