१० दिनसम्म पुरै अन्धकार र बाक्लो लेदोले भरिएको सुरुङभित्र खानेकुरा र पानी बिना कसरी बाँचे त दुई मजदुर?

नुवाकोट/काठमाडौँ, भदौ १९ - गत भदौ १० गते आएको विनाशकारी 'हिमाली सुनामी' (भोटेकोशी–त्रिशूली बाढी) का कारण ६० मेगावाट क्षमताको त्रिशूली–३ ‘ए’ जलविद्युत् आयोजनाको सुरुङ (केबल एक्सेस टनेल) भित्र थुनिएका ३० वर्षीय सञ्जय साहको उद्धार केवल एक प्राविधिक सफलता मात्र होइन, यो मानव इच्छाशक्ति र बाँच्ने कठोर सङ्घर्षको एउटा ऐतिहासिक महागाथा हो।

१० दिनसम्म पुरै अन्धकार र बाक्लो लेदोले भरिएको १७० मिटर लामो सुरुङभित्र मृत्युसँग पौँठेजोरी खेलेर शुक्रबार बिहान सकुशल फर्किएका सञ्जयले सैनिक अस्पतालको बेडबाट आफ्नो त्यो कारुणिक र कहालीलाग्दो भोगाइ सुनाएका छन्।

जब अचानक काल बनेर आयो बाढी

गत भदौ १० गते राति सञ्जय साह र उनका सहकर्मी कबीर महर्जन सुरुङको केबल डक्ट क्षेत्रमा नियमित मर्मतसम्भारको काम गरिरहेका थिए। अचानक सुरुङको मुख्य प्रवेशद्वारमा ठूलो आवाजसहित बाढी, रूखका लग र भीमकाय चट्टानहरू खसे। ४० मिटर लामो र २० मिटर अग्लो विशाल थुप्रो (डेब्रिस) ले सुरुङको मुख क्षणभरमै पूर्ण रूपमा बन्द गरिदियो।

"सुरुमा त हामी पुरै अत्तालियौँ, चारैतिर घोर अन्धकार भयो," सञ्जयले कमजोर आवाजमा भने, "बाहिर निस्कने सबै बाटो बन्द भइसकेको थियो, भित्र बाक्लो हिलो र लेदो पानी मात्रै भरिन थाल्यो। हामीले बाँच्ने आशा मारिसकेका थियौँ।"

कपडाले लेदो पानी छानेर खाँदै १० दिनको सङ्घर्ष

सुरुङभित्र खानेकुराको नाममा केही थिएन। केही दिनपछि भोक र प्यासले घाँटी सुक्न थाल्यो। सुरुङको भित्री भित्ताबाट चुहिएको पानी पनि बाढीका कारण पुरै धमिलो र बालुवामिश्रित थियो।

बाँच्नका लागि पानी पिउनुको विकल्प थिएन। सञ्जयले आफ्नो सुतीको कपडा च्यातेर त्यसलाई चार पत्र बनाए र भित्ताबाट चुहिएको हिलो पानीलाई छाने। "कपडाले छान्दा लेदो र बालुवा कपडामै अड्किन्थ्यो, अनि अलिअलि सफा भएको पानी चुसेर हामीले १० दिनसम्म प्यास मेटायौँ," सञ्जयले आँसु झार्दै सुनाए, "त्यही कपडाले छानेको पानी नै हाम्रो लागि अमृत बन्यो।"

सेनाको अक्सिजन र त्यो चामत्कारिक दोहोरो संवाद

सुरुङभित्र अक्सिजनको मात्रा क्रमिक रूपमा घट्दै गइरहेको थियो। तर, बाहिर नेपाली सेनाको विशेष इन्जिनियरिङ टोलीले युद्धस्तरमा काम गर्दै नियन्त्रित विस्फोट (ब्लास्टिङ) मार्फत सुरुङको मुख ३ फिट खोलिसकेको थियो। मुख खुल्ने बित्तिकै सेनाले शक्तिशाली कम्प्रेसर मेसिन चलाएर सुरुङभित्र लगातार हावा र अक्सिजन पम्प गर्‍यो।

सोही अक्सिजनका कारण सुरुङको भित्री भागमा वायुमण्डलीय चाप सन्तुलनमा रहँदा दुवै जना अर्धचेत अवस्थामा पनि जीवित रहन सफल भए। शुक्रबार बिहान सेनाले सुरुङ खन्दै गर्दा भित्रबाट साहको गुहार सुनेपछि प्वालबाट "नआत्तिनुहोस्, हामी निकाल्दैछौँ" भन्दा भित्रबाट "हुन्छ, हामी ठीक छौँ" भन्ने स्पष्ट दोहोरो संवाद भएको थियो।

"भित्र अरू साथीहरू पनि छन्, उनीहरूलाई बचाइदिनुस्"

सैनिक हेलिकप्टरमार्फत काठमाडौँको छाउनीस्थित सैनिक अस्पताल (वीरेन्द्र अस्पताल) ल्याइएका सञ्जय साह र कबीर महर्जनको हाल विशेष आईसीयू कक्षमा उपचार भइरहेको छ। चिकित्सकहरूका अनुसार लामो समयसम्म खान नपाएकाले उनीहरूको शरीर अत्यन्तै कमजोर छ, तर हाल दुवै जना खतरामुक्त छन्।

अस्पतालको बेडबाट सञ्जयले उद्धार टोलीसँग एउटै मात्र बिन्ती गरिरहेका छन्, "हामी त बाँच्यौँ, तर सुरुङको अझै भित्री खण्ड र मुख्य पावरहाउस (बिजुलीघर) तर्फ हाम्रा अन्य ४० जना साथीहरू पनि ओत लागेर बसेका छन्, उनीहरूलाई पनि छिट्टै बचाइदिनुस्।" साहको सोही बयानका आधारमा अहिले ९३ जनाको संयुक्त टोली अत्याधुनिक थर्मल ड्रोन र ५ वटा ठूला एक्स्क्याभेटरसहित भित्री टनेलतर्फ सर्च अपरेसनमा जुटिसकेको छ।