खुल्यो स्ट्रेट अफ हर्मुज, विश्व बजारमा तेलको मूल्यमा उच्च गिरावट

काठमाडौं। लामो समयदेखि जारी सैन्य तनाव र क्षेत्रीय द्वन्द्वका कारण अवरुद्ध हुँदै आएको सामरिक महत्त्वको ‘स्ट्रेट अफ हर्मुज’ जलमार्ग इरानले व्यावसायिक जहाजहरूका लागि पूर्ण रूपमा खुला गरेको घोषणा गरेको छ। इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराक्चीले शुक्रबार सामाजिक सञ्जालमार्फत लेबनानमा जारी युद्धविरामलाई मध्यनजर गर्दै यो महत्त्वपूर्ण जलमार्ग सबै प्रकारका व्यावसायिक कार्गो जहाजहरूका लागि खुला गरिएको जानकारी दिएका हुन्।

इरानको यो कदमसँगै विश्वभरको ऊर्जा आपूर्तिमा देखिएको अनिश्चितता तत्कालका लागि टरेको छ भने अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्यमा समेत भारी गिरावट आएको छ।

गएको केही सातादेखि इरान र संयुक्त राज्य अमेरिकाबीच बढेको तिक्तता तथा इजरायल-हिजबुल्लाह द्वन्द्वका कारण यो जलमार्गको सुरक्षालाई लिएर विश्वभर चिन्ता व्यक्त गरिँदै आएको थियो।

इरानले यसअघि आफ्नो जलक्षेत्र भएर जाने जहाजहरूमाथि कडा निगरानी राख्ने र केही क्षेत्रमा प्रतिबन्ध लगाउने चेतावनी दिएपछि विश्वकै एक तिहाइ तेल ढुवानी हुने यो मार्ग जोखिममा परेको थियो।

तर, पछिल्लो समय इस्लामावादमा भएको शान्ति वार्ताको सकारात्मक प्रभाव र क्षेत्रीय स्तरमा भएका कुटनीतिक प्रयासहरूका कारण इरानले यो लचिलो नीति अख्तियार गरेको विश्लेषण गरिएको छ।

इरानको यो घोषणा लगत्तै विश्व बजारमा कच्चा तेलको मूल्य करिब ९ प्रतिशतले घटेको छ। ब्रेन्ट क्रुड र वेस्ट टेक्सास इन्टरमिडिएट दुवैको मूल्यमा देखिएको यो गिरावटले ऊर्जा संकटको सामना गरिरहेका युरोपेली र एसियाली मुलुकहरूलाई ठूलो राहत पुर्‍याएको छ।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले पनि इरानको यो निर्णयको स्वागत गर्दै जलमार्ग खुला हुनु विश्व अर्थतन्त्रका लागि सुखद समाचार भएको बताउनुभएको छ। यद्यपि, इरानले जहाजहरूले आफूले तोकेको समन्वयकारी मार्ग (कोर्डिनेटेड रुट) नै प्रयोग गर्नुपर्ने सर्त भने यथावत राखेको छ।

सामरिक हिसाबले यो जलमार्ग खुला हुनुलाई मध्यपूर्वमा युद्धको सम्भावना कम भएको संकेतका रूपमा पनि लिइएको छ। लेबनानमा हिजबुल्लाह र इजरायलबीचको १० दिने युद्धविराम कायम रहिरहेको अवस्थामा स्ट्रेट अफ हर्मुज खुल्नुले आगामी दिनमा हुने थप वार्ताहरूका लागि मार्गप्रशस्त गरेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय जलक्षेत्रमा स्वतन्त्र आवागमनको सुनिश्चितता हुनुले विश्वका ठूला ढुवानी कम्पनीहरूलाई पनि ढुक्कसँग आफ्ना जहाजहरू सञ्चालन गर्न बाटो खुलेको छ।

यद्यपि, अमेरिकाले इरानी बन्दरगाहहरूमाथिको आफ्नो नाकाबन्दी अझै पूर्ण रूपमा नहटाएका कारण पूर्ण सहजताका लागि भने कुटनीतिक संवादको अर्को चरण कुर्नुपर्ने देखिन्छ।