शव भण्डारणमा देशव्यापी सङ्कट: क्षमताभन्दा बढी शव भएपछि त्रिपालमुनि राख्न बाध्य, पहिचान र पोष्टमार्टममा सकस

काठमाडौँ, १२ भदौ । भोटेकोशी र त्रिशूली नदी कोरिडोरको महाविपद्‌पछि देशमा अर्को ठूलो स्वास्थ्य र व्यवस्थापकीय सङ्कट निम्तिएको छ। बाढी र पहिरोका कारण हालसम्म ५४७ जनाको मृत्यु भइसकेको अवस्थामा देशभरका अस्पतालहरूमा शव भण्डारण (Mortuary Capacity) को चरम अभाव देखिएको छ। नेपालका प्रमुख सरकारी अस्पतालहरूको शव गृह (Cold Room) को कुल क्षमता करिब ३५० मात्रै भएकाले सङ्कलन गरिएका शवहरू व्यवस्थापन गर्न नसकिएपछि शवहरूमा गन्ध आउन थालेको छ।

त्रिवि शिक्षण अस्पताल (टीयूआईच), वीर अस्पताल र पाटन अस्पतालका शव गृहहरू पहिल्यैदेखि भरिएका छन्। प्रभावित क्षेत्रबाट लगातार थप शवहरू ल्याउने क्रम जारी रहँदा अस्पताल परिसरमै दुर्गन्ध फैलिन थालेपछि चिकित्सक र स्वास्थ्यकर्मीहरूले महामारीको चेतावनी दिएका छन्।

त्रिपालमुनि शव राख्न बाध्य, पहिचानमै ढिलाइ

विशेष गरी बाढी प्रभावित रसुवा र नुवाकोटका स्थानीय अस्पताल तथा प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्रहरूमा शव सुरक्षित राख्ने कुनै पूर्वाधार छैन। त्यहाँ संकलन गरिएका शवहरूलाई खुला आकाशमुनि वा त्रिपालमुनि राख्नुपर्ने बाध्यता छ। बाढीको पानी र हिलोमा लामो समय रहेका कारण र तापक्रमका कारण शवहरू द्रुत गतिमा सड्न थालेका हुन्।

शवहरू गन्हाउन थालेपछि सनाखत (पहिचान) गर्न र पोस्टमार्टम (शव परीक्षण) गर्न खटिएका फरेन्सिक विज्ञ तथा सुरक्षाकर्मीहरूलाई काम गर्न निकै कठिनाइ भइरहेको छ। कतिपय शवहरूको अनुहार र औंठाछाप समेत बिग्रिन थालेकाले पहिचान झन् जटिल बनेको छ।

सामूहिक दाहसंस्कारको तयारी र आइस बक्सको खोजी

अस्पतालहरूमा ठाउँ नभएको र शवहरू कुहिन थालेपछि स्थानीय प्रशासनले पहिचान खुलेका शवहरूलाई तत्काल आफन्तको जिम्मा लगाएर दाहसंस्कार गर्न आग्रह गरेको छ। पहिचान नखुलेका र हकदाबी गर्न कोही नआएका शवहरूलाई कानुनी प्रक्रिया पूरा गरी सामूहिक दाहसंस्कार (Mass Burial/Cremation) गर्ने विषयमा गृह मन्त्रालयले आन्तरिक गृहकार्य सुरु गरेको छ।

सङ्कट टार्नका लागि सरकारले निजी क्षेत्र, दातृ निकाय र छिमेकी मुलुकहरूसँग 'शव व्यवस्थापन गर्ने पोर्टेबल आइस बक्स' (Portable Mortuary Freezers) र केमिकलहरू तत्काल उपलब्ध गराइदिन अपिल गरेको छ। स्वास्थ्य मन्त्रालयले दुर्गन्ध फैलिएको क्षेत्रमा सङ्क्रमण फैलिन नदिन औषधी छर्कने र ब्लीचिङ पाउडर प्रयोग गर्न टोली खटाएको छ।