कांग्रेस रूपान्तरण र राष्ट्रिय समृद्धिको नयाँ खाका: गगन थापाको ‘राष्ट्रिय पुनर्जागरण’ मार्गचित्र

काठमाडौँ। नेपाली कांग्रेसका महामन्त्री गगनकुमार थापाले पार्टीको १५औँ महाधिवेशनअन्तर्गत जारी बन्दसत्रमा ‘राष्ट्रिय पुनर्जागरण र समुन्नतिको आगामी दशक’ शीर्षकको विस्तृत राजनीतिक प्रतिवेदन प्रस्तुत गर्दै पार्टी र देशको भविष्य बदल्ने महत्त्वाकांक्षी मार्गचित्र अघि सारेका छन्।

थापाले विगतका राजनीतिक आन्दोलन र उपलब्धिहरूको गौरवगाथामा मात्र अल्झिएर कांग्रेसको भविष्य सुरक्षित नहुने भन्दै पार्टीभित्रको वैचारिक अस्पष्टता र संगठनात्मक शिथिलतालाई तोड्न ‘निर्मम आत्मसमीक्षा’ सहितको यो प्रतिवेदन ल्याएका हुन्।

महामन्त्री थापाले प्रतिवेदनको प्रारम्भमै पछिल्ला दुई दशकमा कांग्रेस सत्ता र भागबन्डाको राजनीतिमा बढी केन्द्रित भएको स्वीकार गरेका छन्। उनले औँल्याएका प्रमुख कमजोरीहरू यसप्रकार छन्:

• नैतिक धरातलमा ह्रास: नीति र सिद्धान्तभन्दा पनि तत्कालीन सत्ता समीकरण र गुटबन्दीका आधारमा पार्टी सञ्चालन हुँदा कांग्रेसले आफ्नो नैतिक उचाइ गुमाउँदै गएको।
• युवा पुस्तासँगको बढ्दो दूरी: बदलिँदो सामाजिक मनोविज्ञान, सामाजिक सञ्जालको प्रभाव र युवा पुस्तामा देखिएको चरम राजनीतिक असन्तोषलाई परम्परागत शैलीबाट सम्बोधन गर्न नसकिएको।
• भ्रष्टाचार र सुशासनमा उदासीनता: भ्रष्टाचार विरोधी आन्दोलन र सुशासनको मुद्दामा पार्टीले दह्रो खुट्टा टेक्न नसक्दा आम नागरिकमा निराशा फैलिएको।

‘सिटिजनसिप अपरेटिङ सिस्टम’ र समुन्नत नेपालको अवधारणा

थापाले प्रतिवेदनमा 'Citizenship Operating System' को नयाँ अवधारणा अघि सार्दै राज्य, नागरिक र संस्थाहरूबीचको सम्बन्धलाई २१औँ शताब्दीको प्रविधि र चेतना अनुकूल पुनर्गठित गर्नुपर्ने प्रस्ताव गरेका छन्।

• अवसर र नागरिक सामथ्र्य: आर्थिक विकास भनेको केही ठूला पूर्वाधार निर्माण मात्र होइन, प्रत्येक नागरिकको सामथ्र्य र अवसरको ढोका खुल्नु हो।
• सहनिर्माण र जवाफदेहिता: राज्यका नीति निर्माणमा नागरिकको प्रत्यक्ष सहभागिता (सहनिर्माण) र शासकहरूको कठोर जवाफदेहिता सुनिश्चित गर्ने प्रणाली।
• बसाइँसराइ र ब्रेन ड्रेनको सम्बोधन: नेपालबाट भइरहेको युवा जनशक्तिको पलायन रोक्न देशभित्रै उत्पादनशील रोजगारी र उद्यमशीलताको वातावरण निर्माण गर्ने १० वर्षे ठोस योजना।

चुनावी गठबन्धनको अन्त्य र 'छायाँ सरकार' को अभ्यास

राजनीतिक रूपमा थापाले कांग्रेसलाई आफ्नै बलमा उभिने आत्मनिर्भर पार्टी बनाउने सङ्कल्प गरेका छन्:

• निर्वाचनपूर्व गठबन्धन नगर्ने: आगामी कुनै पनि तहको निर्वाचनमा चुनाव अघि अन्य दलहरूसँग अप्राकृतिक गठबन्धन नगर्ने स्पष्ट नीति।
• संसद्मा शक्तिशाली प्रतिपक्ष: संसद्मा प्राप्त सिट संख्याका आधारमा सरकारको प्रभावकारी निगरानी र रचनात्मक आलोचना गर्नका लागि ‘छायाँ सरकार’ (Shadow Government) को अभ्यास तत्काल सुरु गर्ने।
• जनताका मुद्दामा केन्द्रित राजनीति: सरकार ढाल्ने र बनाउने खेलभन्दा जनजीविका, महँगी, र रोजगारीका मुद्दामा संसद् र सडक दुवै ठाउँबाट दबाब सिर्जना गर्ने।

 संगठनात्मक पुनर्संरचना: कस्तो बन्ला आगामी कांग्रेस?

पार्टीलाई जीवन्त र तल्लो तहसम्म लोकप्रिय बनाउन थापाले संगठनात्मक सुधारका क्रान्तिकारी प्रस्तावहरू राखेका छन्:

• पाँच पुस्ताको सहयात्रा: पार्टीभित्र रहेका पुराना अनुभवी नेतादेखि भर्खरै राजनीतिमा होमिएका नयाँ युवा पुस्तासम्म (५ पुस्ता) लाई समेटेर नेतृत्व र विचारको सन्तुलन मिलाउने।
• ‘प्राइमरी निर्वाचन’ प्रणाली: टिकट वितरणमा हुने नेताहरूको तदर्थवाद र नातावाद अन्त्य गर्न पार्टीका उम्मेदवारहरू तल्लो तहका सदस्यहरूको प्रत्यक्ष मतदान (प्राइमरी इलेक्सन) बाट छनोट गर्ने।
• आर्थिक पारदर्शिता र लेखापरीक्षण: पार्टीको कोष, लेभी र आर्थिक स्रोतहरूलाई डिजिटल र पारदर्शी बनाउने तथा जनप्रतिनिधि र नेताहरूको सम्पत्ति विवरण सार्वजनिक रूपमा लेखापरीक्षण गराउने।
• आचरण र नैतिक मापदण्ड: भ्रष्टाचार वा अनैतिक कार्यमा मुछिएका जुनसुकै तहका नेता-कार्यकर्तालाई तत्काल निलम्बन गर्ने कडा आचारसंहिता लागू गर्ने।

महामन्त्री थापाले आफ्नो आगामी कार्यकाललाई कुरामा मात्र नभई परिणाममुखी कार्यान्वयनमा केन्द्रित गर्ने प्रतिबद्धता जनाएका छन्। बदलिँदो नेपालको सामाजिक–आर्थिक रूपान्तरणका लागि कांग्रेसले नै नेतृत्व लिनुपर्ने र त्यसका लागि पार्टी आफैँभित्र व्यापक रूपान्तरण जरुरी रहेको निष्कर्ष प्रतिवेदनको छ। महाधिवेशनको बन्दसत्रमा प्रस्तुत यो प्रतिवेदनमाथि अहिले महाधिवेशन प्रतिनिधिहरूबीच सघन र उत्साहजनक छलफल भइरहेको छ।