बडादसैँको महाउत्सव: आज विजयादशमीमा मान्यजनबाट टीका र जमरा लगाइँदै, १०:२६ बजे टीकाको सर्वोत्तम साइत!

काठमाडौँ। नेपालीहरूको महान् र साझा चाड बडादसैँको मुख्य दिन आज विजयादशमी, हर्षोल्लासका साथ मनाइँदैछ। आज आश्विन शुक्ल दशमीका दिन आफ्ना मान्यजन, मातापिता, गुरु, हजुरबुबा, हजुरआमा तथा जेठाबाठाहरूको हातबाट नवदुर्गा भवानीको प्रसादस्वरूप रातो टीका र समृद्धिको प्रतीक पहेलो जमरा लगाएर आशीर्वाद ग्रहण गर्ने परम्परा छ।

नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिका अनुसार आजको दिन दिनभरि नै टीका लगाउनका लागि शुभ रहे पनि साइत नै खोज्नेहरूका लागि टीका लगाउने सबैभन्दा उत्तम साइत बिहान १०:२६ बजे रहेको छ।

देवी विसर्जन र टीकाको साइत विवरण

दसैँको मुख्य दिन देवी विसर्जन र टीका ग्रहणका लागि शास्त्रसम्मत रूपमा निश्चित समय निर्धारण गरिएको हुन्छ। समितिका अध्यक्ष श्रीकृष्ण अधिकारीका अनुसार आजको मुख्य साइत विवरण यस प्रकार छ:

• देवी विसर्जनको साइत: घटस्थापनाका दिनदेखि दसैँ घर वा पूजा कोठामा स्थापना गरी पूजाआराधना गरिएको नवदुर्गा भवानीको देवी विसर्जन गर्ने शुभ साइत बिहान १०:०२ बजे रहेको छ।
• टीकाको उत्तम साइत: देवी विसर्जन गरिसकेपछि मान्यजनको हातबाट प्रसाद ग्रहण गर्न सुरु गरिन्छ। साइत खोजेर टीका लगाउनेहरूका लागि बिहान १०:२६ बजेको समय सर्वोत्तम मानिएको छ।
• टीका लगाउँदा फर्किने दिशा: आज टीका र जमरा थाप्ने व्यक्ति पूर्व दिशा फर्किएर बस्नुपर्ने शास्त्रीय नियम छ। टीका लगाइदिने मानिस भने पश्चिम दिशा फर्किएर बस्नुपर्छ। यसो गर्दा चन्द्रमा दाहिने पर्ने भएकाले शुभ फल मिल्ने धार्मिक विश्वास छ।

जमरा र समृद्धिको प्रतीक

घटस्थापनाका दिन जौ, मकै, गहुँ र धान छरेर उमारिएको पहेलो जमरालाई आज नवदुर्गाको प्रसादका रूपमा शिरमा सिउरिने गरिन्छ। नौ दिनसम्म अन्धकार कोठामा शुद्ध जल चढाई उमारेको जमरा औषधीय गुणले युक्त र समृद्धिको प्रतीक मानिन्छ। मान्यजनले टीका लगाइदिँदा पुरुषलाई सुख, समृद्धि र दीर्घायुको तथा महिलालाई सौभाग्य, ज्ञान र ऐश्वर्यको आशीर्वाद दिने मन्त्रोच्चारण गर्ने गरिन्छ।

धार्मिक र पौराणिक पृष्ठभूमि

विजयादशमीको पर्व असत्यमाथि सत्य र आसुरी शक्तिमाथि दैवी शक्तिको विजयको उत्सवका रूपमा मनाइन्छ। पौराणिक मान्यता अनुसार त्रेतायुगमा आजकै दिन भगवान् श्रीरामले लङ्काका तानाशाह रावणमाथि विजय प्राप्त गरेका थिए। अर्को कथा अनुसार, महाशक्तिशाली देवी दुर्गाले नौ दिन नौ रातसम्म भयङ्कर युद्ध गरी आजकै दिन महिषासुर नामक दैत्यको वध गरेर देवताहरूलाई मुक्ति दिलाएकी थिइन्। त्यसैले यस दिनलाई 'विजयादशमी' (विजय प्राप्त भएको दशमी) भनिएको हो।

कोजाग्रत पूर्णिमासम्म टीका लगाइने

नेपालको पूर्वी र मध्य क्षेत्रका साथै धेरैजसो स्थानमा आज विजयादशमीको दिनदेखि सुरु भएको टीका र आशीर्वाद लिने क्रम आगामी कोजाग्रत पूर्णिमाका दिनसम्म निरन्तर चलिरहन्छ। टाढा–टाढा रहेका आफन्त, चेलीबेटी र नातागोताहरू यस अवधिमा टीका थाप्न र आशीर्वाद लिन मान्यजनको घरमा पुग्ने गर्दछन्। यसले पारिवारिक पुनर्मिलन, आपसी सद्भाव, भ्रातृत्व र सामाजिक एकतालाई अझ मजबुत बनाउने काम गर्दछ। नेपालका कतिपय समुदायमा भने आज दशमीको एक दिन मात्र टीका लगाउने प्रचलन समेत रहेको छ।

आज विजयादशमीको अवसरमा देशभरका घर–घरमा टीका लगाउनेहरूको उल्लास छ भने गाउँघरमा पिङ खेल्ने, नयाँ लुगा लगाउने र मीठो–मीठो परिकार खाएर खुसी साटासाट गर्ने क्रम चलिरहेको छ।